+98-21-8490-1000

صفحات سایت / گروه اصلی

   ۱۳۹۷/۱۲/۲۱

واحد فراهم آوری اعضاء پیوندی

مرگ مغزی چیست؟

در مرگ مغزی، خونرسانی به مغز متوقف شده، اکسیژن‌رسانی به آن انجام نمی‌گیرد. مغز تمام کارکرد خود را از دست می‌دهد و دچار تخریب غیر قابل برگشت می‌گردد. اگر چه پس از مرگ مغزی اعضای دیگر از جمله قلب، کبد و کلیه‌ها هنوز دارای عملکرد هستند بتدریج در طی چند روز آینده از کار خواهند افتاد. بیمار مرگ مغزی، صحبت نمی‌کند، نمی‌بیند، به هیچ‌یک از تحریکات خارجی پاسخی نمی‌دهد و بدون استفاده از دستگاه تنفس مصنوعی قادر به تنفس نخواهد بود.

علل شایع مرگ مغزی کدامند؟

تصادفات رانندگی، وارد آمدن ضربه شدید به سر، سقوط از ارتفاع، غرق شدن در آب، مسمومیت‌ها، خونریزی داخل مغز و همچنین سکته مغزی.

مرگ مغزی چگونه رخ می‌دهد؟

هرگونه آسیب شدید به مغز می‌تواند منجر به تورم بافتی شود. از آنجائی‌که در یک فضای بسته (استخوان جمجمه) قرار دارد و جایی برای این افزایش حجم وجود ندارد بر بخش‌های پائین‌تر مغز (ساقه مغز) فشار آورده، مانع جریان گردش خون به قسمت‌های بالایی می‌گردد و بیش از پیش مانع اکسیژن‌رسانی می‌شود. این فرآیند ممکن است در عرض چند دقیقه یا چند روز به درازا بکشد. قلب به کمک دستگاه‌های تنفس مصنوعی به فعالیت ادامه داده به اعضای دیگر اکسیژن می‌رساند درحالی‌که بافت مغز و ساقه مغز که وظیفه کنترل تنفس و ضربان قلب را برعهده دارند، از این ماده حیاتی اکسیژن محروم مانده، دچار مرگ می‌شوند.

چرا در مرگ مغزی، بیمار تا مدتی دارای ضربان قلب و تنفس می‌باشد؟

قلب تا زمانی که دارای اکسیژن‌رسانی باشد، به ضربان خود ادامه می‌دهد در بیمار مرگ مغزی، دستگاه تنفس مصنوعی (ونیتلاتور) اکسیژن لازم را برای ضربان قلب فراهم خواهد کرد و به محض جدا کردن دستگاه از بیمار قلب هم از کار خواهد افتاد.

آیا مواردی از مرگ مغزی بوده است که بهبود یافته باشند؟

خیر، امکان بهبودی و برگشت بیمار مرگ مغزی به هیچ عنوان وجود ندارد. مواردی که شنیده می‌شود که بیمار مرگ مغزی بهبود یافته‌اند در واقع مرگ مغزی نبوده‌اند.

 

اهدای عضو شروعی که با یک پایان رقم می خورد

اعضای قابل اهدا شامل قلب، ریه ها، کبد، روده ها، لوزالمعده، و کلیه ها می باشد. علاوه بر این اعضا برخی از بافتهای بدن نیز قابل پیوند می باشند. با اهدای قرنیه می توان بینایی را به فردی که دچار صدمه شدید به چشم شده را باز گرداند، تاندون و غضروف باعث بازسازی اعضای آسیب دیده مربوطه می شوند، پیوند استخوان می تواند مانع قطع عضو در سرطان استخوان شود، دریچه قلب برای کودکان با بیماری مادرزادی دریچه ای و بزرگسالان با دریچه آسیب دیده به کار می رود، پیوند پوست نجات بخش بیماران با سوختگی شدید می باشد، پیوند مغز استخوان تنها درمان ممکن در بعضی از سرطانهای خون می باشد.

برخلاف عضو، بافت می تواند ۲۴ تا ۴۸ ساعت بعد از مرگ فرد اهداء شود و حتی می توان آن را برای مدتهای طولانی ذخیره کرد.

لازم است بدانیم:

۱. در هر ۱۰ دقیقه یک نفر به لیست انتظار پیوند اضافه می شود.

۲.در هر ۱۲ ساعت یک بیمار موفق به دریافت عضو می شود و به زندگی باز می گردد.

۳.در هر ۲ ساعت یک بیمار نیازمند به پیوند جان خود را از دست می دهد.

۴.روزانه ۷ تا ۱۰ نفر به علت نرسیدن عضو پیوندی در ایران فوت می شوند

۵.هر فرد مرگ مغزی می تواند با اهدای ارگانهای حیاتی خود جان ا تا ۸ نفررا از مرگ حتمی نجات داده و با اهدای بافت و نسوج خود ا تا ۵۳ نفر را از معلولیت رهایی بخشد.

 

نگاهی به اهدای عضو

هزینه پیوند کلیه یک هفتم دیالیز است، هزینه دیالیز در طول یک دوره پنج ساله، حدود ۳۵۰ میلیون تومان برای خزانه کشور هزینه دربر خواهد داشت، در حالی که پیوند کلیه حدود ۵۰ میلیون تومان هزینه دارد. از سال 79 که قانون پیوند اعضا در مجلس به تصویب رسید تا پایان سال 96، میزان پیوند اعضا در ایران رشدی 60 درصدی داشته، اما این رشد هنوز جوابگوی میزان نیاز کشور نیست و 25 هزار نفر در کشور در لیست انتظار پیوند عضو قرار دارند که فقط میتوانیم به 15 درصد از این افراد جواب دهیم و 85 درصد آنها درد می کشند هر سه ساعت یک نفر و روزی 7 تا 10 نفر از این تعداد به این دلیل که عضوی برای اهداء نیست که به آنان داده شود جان خود را از دست می دهند.

 وقوع سالانه 16 هزار حادثه ناشی از تصادفات در کشور اتفاق می افتدکه حدود 5 تا 6 هزار نفر از این افراد حادثه دیده، دچار مرگ مغزی می شوند که 2500 تا 4000 نفر از آنان قابلیت اهداء عضو دارند. تعداد سالانه اهداء عضو در ایران کمتر از 1000 می باشد. در گذشته بیشتر پیوندهای کلیه از افراد زنده بوده اما در حال حاضر ۵۷ درصد پیوندهای کلیه در کشور از افراد دچار مرگ مغزی است، در کشور ما بیش از ۵۵۰۰ مورد پیوند کبد صورت گرفته است. رتبه اهدای عضو ایران در رنکینگ جهانی ۲۶ است. در پیوند از مرگ مغزی رتبه ۲۱ و در پیوند از فرد زنده رتبه ۱۴ را در جهان دارا هستیم و امیدواریم آمار پیوند از مرگ مغزی افزایش پیدا کند. در سال ۷۲، میزان )PMPنسبت اهداکنندگان مرگ مغزی به جمعیت) برابر با ۲ بود و در سال ۹۶ این میزان به عدد ۱۱.۶ رسید البته عدد پایینی محسوب می‌شود چراکه رسیدن به عدد ۳۰ شاخص مطلوبی برای ما به حساب می آید بنابراین نه تنها روند روبه رشدی برای دستیابی به این شاخص با جدیت در حال پیگیری است بلکه روند کند گذشته نیز باید جبران شود.

عواملی که باعث کاهش آمار اهدای عضو در ایران شده‌اند مهمترین عامل فعالیت نکردن بسیاری از دانشگاههای کشور در زمینه کار روی بیمار مرگ مغزی است. از سوی دیگر براساس قانون وزارت بهداشت همه دانشگاهها در سطح کشور موظف به راه‌اندازی واحد فراهم‌آوری بوده‌اند که بسیاری از دانشگاهها از این قانون تبعیت نکرده‌اند و یا برخی دانشگاهها واحد فعالی نداردومهمترین مشکل که می‌تواند فرآیند پیوند عضو را تحت تاثیر خود قرار دهد. به نظر می‌رسد کمبود عضو قابل پیوند از مهمترین مشکلات فرآیند پیوند عضو به بیماران نیازمند محسوب شود. لازم است با گسترش فرهنگ اهداء عضو در سطح جامعه از سوی مسؤلان نظام سلامت و کارشناسان مرتبط با فرآیند پیوند عضو زمینه مناسبی برای تشویق مردم به اهداء عضو از فرد مرگ مغزی فراهم شود.

 

اهدای عضو انفاق همه داشته های انسان برای حیات مجدد است

وقتی از عمل اهدا عضو از نظر اخلاقی و انسانی آن هم از حیث مبانی به دور از وارد شدن در جزئیات آن حرف می‌زنیم که در آن انسانی یک عضو بدن خود را به انسان دیگر می‌بخشد، این کار از نظر احسان و ایثار یک ارزش اخلاقی به حساب می‌آید. خداوند سبحان درباره آن می‌فرماید:

«وَ یُؤْثِرُونَ عَلی أَنْفُسِهِمْ وَ لَوْ کانَ بِهِمْ خَصاصَةٌ» (حشر/ 9)

برای حفظ و زندگی‌بخشی به انسانی می‌توان به اين آيه قرآن اشاره كرد كه خداوند پس از بيان اينكه هر كس انسانی را بدون ارتكاب قتل يا فسادی در روی زمين بكشد، چنان است كه گويی همه انسان‌ها را كشته و می‌فرمايد: «و من أحيها فكانّما أحيا الناس جميعاً؛ (مائده، ۳۲) و هر كس، انسانی را از مرگ رهايی بخشد، چنان است كه گويی همه مردم را زنده كرده است.

دین ما بسیار غنی است و دارای فرهنگ بسیار خوبی درمورد خیرات هستیم. باید این عقیده تقویت شود که قلبی که اهدا می شود به نوعی توشه راه قیامت فرد است و اهدای عضو او نوعی باقیات و صالحات محسوب می شود. اگر این تصور تقویت شود که اهدای عضو فرصتی برای عزیز از دست رفته برای گذر خطرناک از گور و قیامت است حتما خانواده فردی که مرگ مغزی شده است راحت تر اجازه اهدا می دهد. که حضرت علی در این مورد می فرمایند: وای من، بنالم از کمی توشه که ره بسی دراز است و علی زاد و توش بسیار محتاج در نیاز....و همچنین می فرمایند احسان و کمک به بندگان خدا زاد و توشه مناسبی برای جهان پس از مرگ است.

امام خمینی (ره) در زمره فقیهان نواندیشی قرار دارد که سرفصلی جدید در رویکرد فقه به مسائل و موضوعات نو پیدا عرضه کرده است. از جمله مواردی که در عصر حاضر مورد توجه فقیهان واقع شده و با توجه به ابتلای بسیاری از مردم به آن و ضرورت پاسخ گویی به آن در فقه استدلالی و فتوایی رخ نموده، پیوند اعضاء از بدن افراد زنده و یا مردگان به مرگ مغزی است. مورخ 1368/2/29 (7 جمادی الاول 1399) طبق فتوای ایشان در مورد اهدای عضو از مرگ مغزی چنان چه حیات انسان دیگری متوقف بر این باشد، با اجازه صاحب قلب یا کبد و امثال آن جایز است.

 

تصورات نادرست در مورد اهدای عضو

۱.اگر پزشکان تیم اورژانس بدانند شما می توانید دهنده عضو پیوندی باشید تلاشی برای حفظ جان شما نخواهند کرد.

۲.برای بیماری که در لیست انتظار پیوند قرار می گیرد؛ وضعیت اجتماعی - اقتصادی تعیین کننده تر از وضعیت طبی بیمار است.

۳.اگر کارت اهدای عضو داشته باشید و یا در گواهینامه شما تمایل به اهدای عضو ثبت شده باشد حتما جهت اهدای اعضای شما اقدام خواهد شد.

۴.بیماری زمینه ای مانع اهدای عضو خواهد شد. لازم به ذکر است فقط ابتلا به بیماری بدخیم و عفونت با ویروس نقص ایمنی (HIV) مانع اهدای عضو می شود.

۵.امکان اهدای عضو در افراد پیر امکانپذیر نمی باشد.

۶.اگر قرار باشد اعضای بیماری که مرگ مغزی است، اهدا شود سود خوبی به خانواده او خواهد رسید.

۷.اهدای عضو ظاهر متوفی و طریقه به خاک سپردن متوفی را تحت تاثیر قرار میدهد.

۸.دین من اهدای عضو را تائید نمی کند.

۹.آب مروارید مانع از پیوند نسج قرنیه می شود.

۱۰.شخص گیرنده عضو پیوندی، خصوصیات بد و خوب فرد اهدا کننده را کسب می کند.

با ما تماس بگیرید

(021) 84-90-1000

تهران، خیابان کارگر شمالی، سه راه جلال آل احمد، مرکز آموزشی پژوهشی و درمانی بیمارستان شریعتی

در صورت تماس از خارج بیمارستان شماره های داخلی بخشها و واحدها با پیش شماره 8490 قابل شماره گیری است.

  • شماره فاکس: 88633039
  • کد پستی: 1411713135
  • پست الکترونیک: shariatihosp@tums.ac.ir