به گزارش روابط عمومی بیمارستان دکتر شریعتی دانشگاه علوم پزشکی تهران، در این نشست علمی که با ارائه سپیده اسفندیاری، اپیدمیولوژیست، برگزار شد، مباحث مرتبط با مبانی پژوهش‌های کیفی، ارتباط آن با پژوهش‌های کمی و نیز فرایند طراحی ابزارهای پژوهشی مانند پرسشنامه مورد بررسی قرار گرفت.
اسفندیاری در ابتدای این کارگاه، با اشاره به جلسه پیشین که به پروپوزال‌نویسی و کلیات طراحی مطالعات، از جمله مطالعه کوهورت، اختصاص داشت، بر اهمیت آشنایی پژوهشگران با رویکردهای مختلف تحقیق تأکید کرد.
در بخش مطالعات کیفی، وی توضیح داد که این نوع پژوهش‌ها با هدف درک عمیق تجربیات، نگرش‌ها و معانی افراد انجام می‌شود و برخلاف مطالعات کمی، بر داده‌های غیرعددی، انعطاف‌پذیری در جمع‌آوری اطلاعات و تحلیل تفسیری متمرکز است. به گفته او، این رویکرد می‌تواند در کشف پدیده‌های جدید، طراحی ابزارها و تولید فرضیه‌های پژوهشی نقش مهمی ایفا کند.
از دیگر محورهای این کارگاه، روش‌های گردآوری داده‌های کیفی بود که شامل مصاحبه، فوکوس‌گروپ، مشاهده و تحلیل مستندات می‌شود. همچنین انواع مصاحبه‌ها شامل ساختاریافته، نیمه‌ساختاریافته و عمیق، به همراه کاربردهای هر یک، تشریح شد. در ادامه، موضوع نمونه‌گیری در مطالعات کیفی نیز مورد بحث قرار گرفت.
بخش دیگری از کارگاه به تحلیل داده‌های کیفی اختصاص داشت و رایج‌ترین روش در این حوزه، یعنی تحلیل تماتیک (Thematic Analysis)، معرفی شد. در این روش، پژوهشگر با آشنایی با داده‌ها، کدگذاری، استخراج مضامین، نام‌گذاری و تعریف تم‌ها، به تفسیر و سازمان‌دهی داده‌ها می‌پردازد.
در ادامه، مراحل ساخت پرسشنامه نیز تشریح شد. تعیین هدف و چارچوب مفهومی، تولید گویه‌ها، انتخاب مقیاس پاسخ‌گویی و بررسی روایی و پایایی از جمله گام‌های اصلی در طراحی یک ابزار پژوهشی معتبر عنوان شد. همچنین، چارچوب نظری، روش دلفی، آیتم‌جنریشن و طراحی مؤلفه‌ها و آیتم‌ها از دیگر موضوعات مطرح‌شده در این کارگاه بود.
در این جلسه، مفاهیم دقت (Accuracy)، پایایی (Reliability) و روایی (Validity) نیز توضیح داده شد و انواع روایی شامل روایی محتوا (Content Validity)، روایی ظاهری (Face Validity) و روایی سازه (Construct Validity) مورد بررسی قرار گرفت.
همچنین، در بخش پایانی کارگاه، موضوع حجم نمونه (Sample Size) و اهمیت آن در طراحی پژوهش مورد توجه قرار گرفت.
این کارگاه آموزشی با هدف ارتقای دانش پژوهشی و توانمندسازی محققان در طراحی و اجرای مطالعات علمی برگزار شد و این سلسله نشست‌ها با موضوعات تخصصی دیگر ادامه خواهد داشت.